PrzejdĹş do treści

Historia

Historia Gminy Jerzmanowa od wieków nierozerwalnie związana jest z Głogowem , największym ośrodkiem miejskim w jej otoczeniu oraz drugim w tej części Śląska. Rejon Głogowa, w tym teren dzisiejszej gminy Jerzmanowa , ze względu na dobre warunki glebowe został zasiedlony bardzo wcześnie. W okresie poprzedzającym powstanie państwa polskiego zamieszkiwali go Dziadoszanie, będący jednym z głównych plemion Dolnego Śląska.

Najstarszą informacją o tym plemieniu podaje Zapiska karolińska zwana Geografem bawarsim, datowana na połowę IX wieku. Następne wzmianki źródłowe znajdują się w dokumencie Ottona I z 971 roku. O wczesnym osadnictwie na tym terenie świadczą stanowiska archeologiczne zinwentaryzowane na terenie gminy. Wyraźnie większe skupiska śladów osadnictwa i osad znaleziono w bezpośrednim otoczeniu Głogowa, głównie w Jaczowie. W drugiej połowie wieku XIII i w początkach wieku XIV w ramach znacznego ożywienia gospodarczego Śląska, w okolicach Głogowa, powstało bardzo wiele nowych wsi, stanowiących własność książęcą, które drogą darowizn zaczęły przechodzić przede wszystkim na własność biskupstwa wrocławskiego. Zakładało ono także własne osady i w 1305 roku było właścicielem szeregu wsi na terenie obecnej gminy Jerzmanowa: Bądzowa, Jaczowa, Jerzmanowej, Łagoszowa Małego, Potoczka. Biskupstwo wrocławskie w XIV wieku miało w swoim posiadaniu 60osad znajdujących się w bezpośrednim sąsiedztwie Głogowa. Rozwinęła się także własność ziemska, przynależna do mieczszan.

W pierwszej połowie XIV wieku mieszczanie głogowscy byli właścicielami m.in. wsi Maniów. Pod koniec XVI wieku dążenie do komasacji ziemi i powiększania latyfundiów ziemskich doprowadziło do zagospodarowania lasów i nieużytków oraz rugowania drogą wykupów drobnego rycerstwa i szlachty. Zjawisko to związane było z ożywionym ruchem kolonizacyjnym, w wyniku którego powstawały nowe wsie, przeważnie owalnice i ulicówki. Obok układu żniwowego rozwijać się zaczął również układ łanowy, typowy dla osad zakładanych na tzw. surowym korzeniu. W wieku XV fala kolonizacyjna dobiegła końca i znacznie większą uwagę zwracano na lokowanie kmieci na dotychczasowych gruntach, niż na zakładanie nowych osad. Proces kolonizacyjny zahamowany został zresztą przez najazd husytów i towarzyszące mu spustoszenia, w wyniku których 25gruntów uprawnych legło odłogiem.

Nowy etap osadnictwa rozpoczął się w wieku XVI, kiedy to zrezygnowano z odbudowy wsi w ich dawnym wyglądzie i zaczęto tworzyć nowy system osadniczy, zwany folwarczno - pańszczyźnianym. Lokowano wówczas nie pełnorolnych kmieci, lecz zarodników i chałupników posiadających niewielkie działki ziemi. W okolicach Głogowa powstały wówczas nowe osady o charakterze nieregularnym i rozproszonym, nie posiadające wyraźnych granic. Na terenie obecnej gminy Jerzmanowa były to: Smardzów (1507)i Kurowice (1580). Metrykę szesnastowieczną posiadają także prawdopodobnie: Bądzów i Łagoszów Mały, chociaż nie zostały one odnotowane w dokumentach.

Od lat sześćdziesiątych XVI wieku aktywnie rozwijał się tu luteranizm, zwłaszcza w Jaczowie. Dopiero po wojnie trzydziestoletniej katolicyzm zaczął odzyskiwać swe wcześniejsze znaczenie. Wojna ta przyniosła ogromne zniszczenia w Jerzmanowej i okolicach. W końcu XVIII wieku Głogów stanowił centralny ośrodek regionalny dla północnego Śląska i utrzymywał się przede wszystkim z wymiany handlowej oraz z dochodów z wielkiej własności ziemskiej. Rolnictwo głogowskie po zajęciu Śląska przez Fryderyka II zaczęło się intensywnie rozwijać. Rozpoczęto tu gruntowne prace melioracyjne, przeprowadzono komasację rozproszonych gruntów, zagospodarowano ugory. Jednymi z 18 wsi należących wówczas do Głogowa były: Jaczów i Smardzów. W rejonie głogowskim uprawiano wtedy żyto, owies, jęczmień, pszenicę; w gospodarce hodowlanej rejon ten zajmował przodującą pozycję na Dolnym Śląsku. Rozwijała się tu przede wszystkim hodowla wołów, krów i owiec. Struktura rzemiosła wiejskiego odbiegała nieco od struktury właściwej dla całego Śląska, o czym decydował udział małych zakładów spożywczych i chemicznych. Kampania napoleońska i ponad siedmioletnia wojna napoleońska odbiły się negatywnie na Głogowie i miejscowościach położonych wokół niego. W tym okresie na skutek epidemii zmarło bardzo wielu mieszkańców, m.in.w Jaczowie.

W 1814 roku po rosyjsko - pruskim oblężeniu Francuzi podpisali akt kapitulacji głogowskiej twierdzy. Wydarzenie to miało miejsce w Jaczowie. Dalsze lata XIX wieku były okresem względnej stabilizacji i rozwoju okolic Jerzmanowej. Na przełomie XIX i XX wieku na terenach gminy Jerzmanowa miały miejsce procesy intensywnego rozwoju przede wszystkim produkcji rolnej, w części przemysłowej. Duże ożywienie przyniosło wybudowanie w 1928 roku szosy, biegnącej z Głogowa do Nowego Osiedla przez Jaczów i Jerzmanową dla połączenia z szosą Berlin - Wrocław. Po II wojnie światowej, która skutkowała tu ogromnymi przekształceniami struktury społecznej i gospodarczej, zasadnicze zmiany w dzisiejszym terenie gminy uwarunkowane były rozwojem Legnicko - Głogowskiego Okręgu Miedziowego i poszczególnych zakładów, związanych z eksploatacją rud miedzi oraz ich przetwórstwem.

Jerzmanowa - siedziba władz gminy od 1955 roku, od czasów średniowiecza była własnością rodów szlacheckich. Pierwsza wzmianka o Jerzmanowej i istniejącym już wówczas kościele parafialnym pochodzi z 1366 roku. Początkowo miejscowość należała prawdopodobnie do rodziny Knoblochsdorfów, później przeszła na własność rodziny von Loosów, którzy rezydowali tu najdłużej. Od końca wieku XVI miejscowość znalazła się w posiadaniu rodziny von Mutschelnitz. Podczas reformacji w połowie XVI wieku podobnie jak w wielu innych miejscowościach ziemi głogowskiej miejscowy kościół przeszedł w ręce ewangelików. 7 stycznia 1654 roku specjalnie powołana komisja zwróciła kościół katolikom. Właścicielem lennym wsi stał się w 1659 roku Adam von Rottenburg. W 1746 roku dobra jerzmanowskie zostały przekazane przez Fryderyka II Jerzemu von Sack, który miał je w swoich rękach do 1790 roku. W latach 1906 - 1907 wieś została zelektryfikowana poprzez przyłączenia do elektrowni miejskiej w Głogowie. Ostatnim odnotowanym właścicielem (pomiędzy 1910 a 1930 rokiem) był graf Stanisław Hoyos. Jerzmanowa liczyła wtedy (1925 rok) 335 mieszkańców, w tym 257 ewangelików i 78 katolików.

<